Sympathie is een strijdmiddel, geen bijzaak

Vrijdag 14 augustus wordt voor de boerenprotesten een dag om op terug te kijken, en niet in positieve zin. Bij Den Bosch deelde Farmers Defence Force voorman Mark van den Oever Jodensterren uit met de letter “B” erop, om de aanpak van boerenbedrijven te vergelijken met de Jodenvervolging. Diezelfde dag vielen op de A59 bij Heesch twee doden in de file die ontstond doordat tractoren op weg waren naar hetzelfde protest. Twee incidenten, één les: een beweging die haar boodschap niet beheerst, verliest de controle over hoe ze wordt gezien.

Normal
0
false

21

false
false
false

NL
X-NONE
X-NONE

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:Standaardtabel;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;
mso-para-margin-top:0cm;
mso-para-margin-right:0cm;
mso-para-margin-bottom:8.0pt;
mso-para-margin-left:0cm;
line-height:115%;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:12.0pt;
font-family:”Aptos”,sans-serif;
mso-ascii-font-family:Aptos;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-hansi-font-family:Aptos;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-font-kerning:1.0pt;
mso-ligatures:standardcontextual;
mso-fareast-language:EN-US;}

Het mechanisme

Publieke sympathie is een eindige voorraad die
met elke zichtbare actie wordt opgebouwd of opgesoupeerd. Het publiek toetst
een protestbeweging zelden aan de inhoud van haar gelijk daarvoor is de
discussie over stikstof, vergunningen en agrarisch beleid te technisch voor de
gemiddelde kijker. Het publiek oordeelt op gedrag: is dit proportioneel, is dit
herkenbaar als een groep die het echt getroffen heeft, of is dit een groep die
de kaart speelt die het meeste aandacht trekt?

Daarom werkt geweldloze, herkenbare,
gedisciplineerde actie: repressie of hinder die daarna volgt, wordt door
omstanders als onterecht ervaren en slaat terug op de tegenpartij — een
mechanisme dat in de literatuur bekend staat als political jiu-jitsu of de
backfire-effect. Het omgekeerde geldt evenzeer. Zodra een deel van de beweging
de morele grens overschrijdt — met een vergelijking die de Holocaust
relativeert, of met een actievorm die levens in gevaar brengt springt de
sympathie om. Dit heet het radical flank effect: een radicale minderheid binnen
een beweging kan de hele beweging besmetten, ook als de meerderheid van de
boeren zich nooit met Jodensterren of met een geblokkeerde snelweg zou hebben
geassocieerd.

Het tweede mechanisme is causale toeschrijving.
Niemand beweert dat FDF de aanrijding op de A59 wilde. Maar het publiek
redeneert niet in juridische causaliteit, het redeneert in narratief: er reden
tractoren richting een protest, er ontstond een file, er vielen doden. Of die
keten feitelijk sluitend is, doet er nauwelijks toe — de gebeurtenis wordt
onderdeel van het verhaal over de actie, en het verhaal wint het van de nuance.

Actievoeren is een vak

Een zaak kan rechtvaardig zijn en toch verliezen,
als de vorm waarin ze wordt gebracht onprofessioneel is. Effectieve
actievoerders, en de geschiedenis van maatschappelijke bewegingen laat dat keer
op keer zien, behandelen elke actie als een risicoanalyse: wat wint dit ons aan
aandacht, wat kost het ons aan geloofwaardigheid, en is dat de moeite waard?
Een symboolkeuze die de Holocaust relativeert kost onevenredig veel
geloofwaardigheid voor onevenredig weinig winst. Een blokkade die het risico op
dodelijke ongevallen vergroot, ondermijnt het argument dat de groep zelf het
slachtoffer is van onredelijk beleid.

FDF is hierin geen incident maar een patroon: de
organisatie kiest herhaaldelijk voor de hardste, meest schokkende vorm, en
verliest daarmee telkens het momentum dat de zaak van de boeren verdient. Wie
een rechtvaardige zaak dient, kan zich geen amateuristische symboliek en geen
ongecontroleerde escalatie veroorloven. Sympathie moet je verdienen en
vasthouden en dat vraagt discipline, niet drama. Daarvoor zijn de belangen voor
de boeren en de toekomst te groot.